«Ақша қайтарылмайды»: шарт талабын қашан даулап, төлемді қайтаруға болады

Қол қою заңсыз тармақты заңды етпейді

«Ақша қайтарылмайды» деген талап жиһаз жасау, жөндеу және оқыту шарттарында жиі кездеседі. Адвокат Айдар Советбековтің айтуынша, клиенттің мұндай тармаққа қол қоюы оның заңды екенін білдірмейді: «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заң сатып алушының құқықтарына нұқсан келтіретін талаптарды шартқа енгізуге тыйым салады.

Дегенмен соманы толық қайтару әрдайым мүмкін емес. Егер тапсырыс беруші басталған қызметтен өзі бас тартса, орындаушы іс жүзінде жұмсаған шығындарын төлеуді талап етуге құқылы.

Тәжірибеден: жиһаз, онлайн-курстар, таңылған қызметтер

Жиһаз фабрикасы ас үй жиһазын жасауды төрт айға кешіктіріп, алдын ала төлемді қайтарудан бас тартты. Шартта төленген 50% ешқандай жағдайда қайтарылмайды деп көрсетілген еді. Бұл тармақ жарамсыз деп танылып, тапсырыс берушіге алдын ала төлем қайтарылды, толық тұрақсыздық айыбы мен моральдық зиянның өтемақысы өндірілді.

Ұқсас даулар онлайн-мектептермен де туындайды: шартта қызмет материалдарға қолжетімділік ашылған сәтте толық көрсетілді деп жазылады. Мұндай талаптарды даулап, клиент іс жүзінде алмаған курс бөлігінің ақысын қайтаруға қол жеткізілген.

Тағы бір мысал — көлікті несиеге сатып алу. Көлікпен бірге құны 500–700 мың теңге болатын жол көмегі пакетін рәсімдеп, онсыз банк несие бермейді деп сендіреді. Мұндай таңылған қызметтерді де даулап, ақшаны қайтаруға болды.

Жөндеу үшін қосымша ақы талап етуге бола ма

Бәрі сметаға байланысты. Тараптар тұрақты бағаны келіссе, мердігер нарықтық бағаның өсуіне байланысты оны көтере алмайды. Смета шамамен жасалып, қосымша жұмыстар қажет болса, орындаушы тапсырыс берушіге алдын ала хабарлауға міндетті. Жөндеу соңында күтпеген шоттың келуі клиентті төлеуге міндеттемейді.

Ақша қайтарылмаса не істеу керек

Алғашқы қадам — жазбаша талап-арыз: ақша қашан және не үшін төленгені, бұзушылықтың мәні және тұтынушы нені талап ететіні. Оны алғаны туралы белгімен қолма-қол тапсыруға, тапсырыс хатпен немесе сатушымен хат алмасқан электрондық поштаға жіберуге болады. Шартты, хат алмасуды, аударымдарды, чектер мен түбіртектерді сақтаңыз — қағаз чектің болмауы сатып алуды дәлелдеуге өз бетінше кедергі емес.

Сатушы келіспесе, 10 күнтізбелік күн ішінде дәлелді жазбаша жауап беруге міндетті. Бас тартқан немесе жауап бермеген жағдайда Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің аумақтық департаментіне, оның ішінде e-Tutynushy және e-Otinish арқылы, ал содан кейін сотқа жүгінуге болады.

Заң жобасы нені өзгертеді

Қазақстанда тұтынушылар құқықтарын қорғауды күшейту туралы заң жобасы талқылануда. Адвокаттың бағалауынша, басты жаңалық — сатушы негізді талап-арызды өз еркімен қанағаттандыра алатын болса да, істі сотқа дейін жеткізсе, қосымша айыппұл бюджетке емес, тұтынушының пайдасына өндіріледі. Мұндай тетік бизнесті дауларды сотқа дейін шешуге ынталандыруы мүмкін. Өзгерістер әзірге қабылданған жоқ, сондықтан шартты мұқият оқып, құжаттарды сақтау маңызды.

Жарияланымның толық мәтіні — BAQ.KZ сайтында.