Соттағы жалған айғақтар: ҚР ҚК 420-бабы бойынша куәға не қауіп төнеді

Адвокат Айдар Советбековтің BAQ.KZ басылымына берген түсіндірмесі.

Тәжірибеден бір іс

Адвокаттың тәжірибесінде айыптау тек екі куәнің айғақтарына сүйенген іс болды: кінәні растайтын басқа объективті дәлелдер болған жоқ. Адам ақталды, ал куәлар кейін көрінеу жалған айғақ бергені үшін сотталды.

«Мінсіз өтірік болмайды. Біз айғақтарды объективті деректермен — ұялы телефон биллингтерімен, геолокациямен, құжаттармен салыстыра бастадық. Адам өтірік айтқанда, айқас жауап алу кезінде хронологиядан және ұсақ мән-жайлардан сөзсіз шатасады», — дейді адвокат.

Қателесу ме, әлде біле тұра өтірік пе

ҚР ҚК 420-бабындағы кілт сөз — «көрінеу». Адам айтқанына шын сенетін адал адасу (күйзелістен уақытты шатастырды, түнде алыстан қою көк көлікті қара деп қабылдады) қылмыс құрамын түзбейді. Көрінеу жалған айғақ — куә шындықты нақты біле тұра, фактілерді әдейі бұрмалауы.

Жалған айғақ берудің себептері екі топқа бөлінеді: пайдакүнемдік (ақша, қызметте жоғарылау, бизнестегі үлес) және қорқыныш (қысым, жұмыстан шығарамын деп қорқыту, қауіп төндіру). «Ағасына, досына, бастығына көмектесу» деген теріс түсінілген парыз сезімі де жиі кездеседі; корпоративтік дауларда адамдар қызметтік тәуелділіктен өтірік айтады.

Қандай жаза қарастырылған

Жауапкершілік: ҚР ҚК 420-бабының 1-бөлігі бойынша — бостандықты алты жылға дейін шектеу не бас бостандығынан айыру; 2-бөлігі бойынша, егер жалған айғақ сыбайлас жемқорлық, ауыр немесе аса ауыр қылмыс туралы қылмыстық іс бойынша не пайдакүнемдік ниетпен берілсе, — бес жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айыру. Бұл ретте ҚР ҚК 26-бабы ерікті түрде бас тартуға жол береді: қысым көрген куә біреудің өмірі бұзылғанға дейін тоқтай алады.

Сізге қарсы жалған айғақ берілсе не істеу керек

Беттестіру жүргізуді талап ету, қоңыраулар детализациясын, бейнежазбаларды және құжаттарды талап етіп алдыру, айқас жауап алуға егжей-тегжейлі сұрақтар дайындау. Өтірікті куәға сенімсіздік білдіру арқылы емес, фактілер мен сараптамалар арқылы теріске шығару керек.

Жарияланымның толық мәтіні — BAQ.KZ сайтында.

Істің алғашқы сағаттарынан бастап қорғау туралы толығырақ — тергеу сатысындағы қорғау. Тәжірибеде бұл қалай көрінеді: сенім білдірушіге қарсы жалған айғақтар үшін үкім.