Жүкқұжатқа қол қойды — иемденуде айыпталды: ҚР ҚК 189-бабы 4-бөлігінен 432-бапқа қайта саралау

Қол қалай айыпқа айналды

Республикалық мемлекеттік кәсіпорынның филиалы қорғаныш гидротехникалық құрылыс салды. Мердігер тас үшін төлем алды, филиал қызметкерлері оны қабылдау туралы жүкқұжаттарға қол қойды. Кейін тексеру нысанға 14 мың тоннаға жуық тас мүлде келмегенін көрсетті. Мемлекетке келтірілген залал 180 млн теңгеден астам деп бағаланды.

Сенім білдіруші өндірістік учаскені басқарды: гидротехникалық құрылыстарды жөндеу және арналарды дайындау. Сатып алумен, шарттармен және материалдарды есепке алумен ол айналыспады. Тасты қабылдауға бір-ақ рет қатысып, жүкқұжаттарға басшысының тапсырмасымен қол қойды.

Тергеу басқаша пайымдады: құжатқа қол қойғандар мен ақша алғандардың бәрі бірге әрекет етті. Алты адамға — жеткізушіге, филиал директорына және төрт қызметкерге — алдын ала сөз байласқан адамдар тобы құрамында аса ірі мөлшерде иемдену тағылды (ҚР ҚК 189-бабы 4-бөлігінің 2-тармағы). Бұл ауыр қылмыс: мүлкі тәркіленіп, 7 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру. Прокурор сенім білдірушіге он жыл сұрады. Тергеу мен сот уақытының дерлік барлығын ол қамауда өткізді.

Айыптау сүйенген үш сұрақ

Қорғау тастың болмағанымен және ақшаның кеткенімен дауласқан жоқ. Сұрақ басқа еді: бұл ақшаны кім алды. Сенім білдірушіні иемдену үшін соттау үшін айыптау үш нәрсені дәлелдеуі керек болды.

• Мүлік оған сеніп тапсырылды ма? Тек өзіңе сеніп тапсырылғанды ғана иемденуге болады. Істе оны тасты қабылдауға, есепке алуға немесе сақтауға жауапты ететін бұйрық та, толық материалдық жауапкершілік туралы шарт та, нұсқаулықтың тармағы да табылмады.
• Ол біреумен алдын ала келісті ме? Сөз байласу жеке дәлелденуі керек. Тергеу хат алмасуды да, сөйлесу жазбаларын да, тіпті қатысушылардың мемлекеттік сатып алуға дейін таныс болғаны туралы деректерді де ұсынбады. Филиал директорына ақша берілді деген нұсқа сотта расталмады.
• Пайдакүнемдік болды ма? Қатысушылар арасындағы аударымдарды тергеу ұрланғанды бөлісу деп атады. Қорғау бұлар нысандағы шығындар — жанармай, қосалқы бөлшектер, техника жөндеу — екенін және ақшаның бір бөлігі қайтарылғанын көрсетті. Сенім білдірушінің өзі жолда бұзылған жүк көлігін жөндеуге 250 мың теңге қарызға алып, оны қайтарды. Ақша қозғалысының қаржылық талдауы, аудиті мен сараптамасы істе болмады.

Әр жауап алуда сенім білдіруші бір нәрсені айтты: ол өз міндеттері шегінде әрекет етті және ешкіммен ештеңе туралы келіскен жоқ. Сот сотталушылардың жауаптары дәйекті және ештеңемен жоққа шығарылмағанын атап өтті.

Сот жауапкершілікті қалай бөлді

Сот сөз байласу мен пайдакүнемдік туралы тұжырымдарды болжам деп таныды және ҚР ҚПК 19-бабының талабына сай күмәнді сотталушылардың пайдасына түсіндірді. Алдын ала сөз байласқан топ белгісі алты адамның бәрі үшін істен алынып тасталды.

• Жеткізуші — жеткізілмеген тас үшін ақша алған жалғыз адам. Иемдену тек соның үстінде қалды, залал да одан өндірілді.
• Филиал директоры — қызметтік салғырттық, ҚР ҚК 371-бабы 2-бөлігі.
• Сенім білдіруші және тағы үш қызметкер — алдын ала уәде берілмеген жасыру, ҚР ҚК 432-бабы. Сот олардың материалдық жауапты тұлға болмағанын тікелей көрсетті. Бірақ толық көлемге жүкқұжатқа қол қою арқылы олар бөтен қылмыстың іздерін жасырды.

Іс сенім білдіруші үшін немен аяқталды

Иемдену үшін 7–12 жылдың орнына ҚР ҚК 432-бабы бойынша екі жыл. Конституцияның 30 жылдығына орай рақымшылық мерзімді үштен бірге қысқартты, ал қамауда болған уақыт бір күнге екі күн есебімен есептелді. Жаза өтелген болып шықты: бұлтартпау шарасы жойылып, сенім білдіруші үкім шыққан күні сот залынан шықты. Залалды өтеу туралы талап оған қойылмады.

Бұл істен нені есте сақтау керек

• Қол иемдену емес. Иемдену айыбы үшін мүліктің дәл осы адамға сеніп тапсырылғанын көрсететін құжат керек. Ондай құжат жоқ болса — иемдену де жоқ.
• Бір нысан — әлі сөз байласу емес. Бірге жұмыс істеу келісімді дәлелдемейді. Сөз байласуды хат алмасу, қоңыраулар, аударымдар, куәлар растайды. Оларсыз топ белгісі түседі, онымен бірге баптың ең ауыр бөлігі де.
• Әріптестер арасындағы аударымдар — әлі бөлісу емес. Тергеу қаржылық талдау жүргізіп, ақшаның қайда кеткенін көрсетпейінше, пайдакүнемдік болжам күйінде қалады.
• Берік ұстаным барлық қатысушыға көмектеседі. Жауаптар өзгермесе және жоққа шығарылмаса, сот оларды үкімге негіз ете алады, бұл іс бойынша өтетін әр адамға әсер етеді.
• Жеңілірек бап рақымшылық пен есепке алуға жол ашады. Дәл саралаудың өзгеруі мерзімді қысқартуға және қамаудағы уақытты сенім білдіруші бірден шығатындай етіп есептеуге мүмкіндік берді.

Егер сізді иемденуде айыптаса

Адвокатсыз түсініктеме де, жауап та бермеңіз — сотқа дейінгі тексеру сатысында да. Кімнің не үшін жауап бергенін көрсететін құжаттарды жинаңыз: бұйрықтар, лауазымдық нұсқаулықтар, материалдық жауапкершілік туралы шарттар, қызметтік хат алмасу. Мәнін түсінбейтін құжаттарға қол қоймаңыз.

Сіздің жағдайыңыздағы мүмкіндіктерді талдау — экономикалық қылмыстар бойынша қорғау, немесе қоңырау шалыңыз: +7 707 995 03 08, тәулік бойы.

Іс анонимді түрде жарияланады: есімсіз және орынсыз — тек мәні мен нәтижесі.