ҚР ҚК 189-бабы 4-бөлігі бойынша 188 млн теңгені иемдену: қайта саралау және сот залында босату

Жағдай

Республикалық мемлекеттік кәсіпорынның филиалы қорғаныш гидротехникалық құрылыс салды. Мердігер құрылыс тасын жеткізуге тиіс болды, филиал жеткізілім үшін төледі, ал филиал қызметкерлері жүкқұжаттарда тастың келгенін растады. Кейін 13,9 мың тоннаға жуық тас мүлде жеткізілмегені анықталды. Мемлекетке келтірілген залал 188,8 млн теңге деп бағаланды.

Тергеу ақша мен құжаттардың жолында тұрған барлық адамды бір «топқа» біріктірді: жеткізушіні, филиал директорын және төрт қызметкерді. Алтауына да бірдей айып тағылды — алдын ала сөз байласқан адамдар тобы құрамында аса ірі мөлшерде сеніп тапсырылған мүлікті иемдену (ҚР ҚК 189-бабы 4-бөлігінің 2-тармағы).

Сенім білдіруші — филиалдың өндірістік учаскесінің бастығы. Ол сатып алуға, шарттарға немесе материалдарды есепке алуға емес, гидротехникалық құрылыстарды жөндеуге және арналарды дайындауға жауап берді. Тасты қабылдау жүкқұжаттарында оның қолы тұрды. Тергеу оны иемденуге қатысушы деп тану үшін осыны жеткілікті санады.

Қандай қауіп төнді

ҚР ҚК 189-бабы 4-бөлігінің 2-тармағы — ауыр қылмыс. Санкциясы — мүлкі тәркіленіп, 7 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру. Мемлекеттік айыптаушы сенім білдірушіге 10 жыл сұрады. Ол бүкіл тергеу мен сот процесін қамауда өткізді — бір апталық үй қамағын қоспағанда, барлығы 11 айға жуық.

Қорғаудың ұстанымы

Қорғау тастың жеткізілмегенімен және ақшаның кеткенімен дауласқан жоқ. Дау басқа нәрсе туралы болды: сенім білдірушіні осы ақшаны иемденген адам деп санауға бола ма. Айыптау үш тірекке сүйенді, қорғау әрқайсысын талдады.

Материалдық жауапкершілік. Тек өзіңе сеніп тапсырылған мүлікті ғана иемденуге болады. Сенім білдірушіні тасты қабылдауға, есепке алуға немесе сақтауға жауапты ететін бұйрық та, шарт та, лауазымдық нұсқаулық та істе болмады. Толық материалдық жауапкершілік оған жүктелмеген. Қабылдауға ол бір-ақ рет қатысты және жүкқұжаттарға басшысының тапсырмасымен қол қойды.
Алдын ала сөз байласу. Сөз байласу — қылмыс жасалғанға дейінгі келісім, ол жеке дәлелденуі керек. Тергеу хат алмасуды да, келіссөздер жазбаларын да, қатысушылардың мемлекеттік сатып алуға дейін таныс болғаны туралы деректерді де ұсынбады. Филиал директорына ақша берілді деген нұсқа сотта расталмады.
Пайдакүнемдік мақсат. Қатысушылар арасындағы аударымдарды тергеу «ұрланғанды бөлісу» деп жариялады. Қорғау бұлар нысандағы ағымдағы өндірістік шығындар — техника жөндеу, жанармай, қосалқы бөлшектер — екенін көрсетті. Ақшаның бір бөлігі қайтарылды. Мысалы, сенім білдіруші жолда бұзылған жүк көлігін жөндеуге 250 мың теңге қарызға алып, оны қайтарды. Керісінше көрсете алатын ақша қозғалысының қаржылық талдауын, аудит пен сараптамаларды тергеу жүргізбеді.

Сенім білдірушінің ұстанымы алғашқы күннен өзгерген жоқ: ол өз міндеттері шегінде әрекет етті және ешкіммен ештеңе туралы келіскен жоқ. Сот сотталушылардың жауаптары дәйекті және ештеңемен жоққа шығарылмағанын атап өтті. Осы уәждер бойынша соттың тұжырымдары біздің сенім білдірушіге ғана емес, филиалдың барлық қызметкерлеріне қатысты болды.

Сот шешімі

Сот сөз байласу мен пайдакүнемдік туралы айыптау болжамдарға құрылғанымен және заң бойынша барлық күмән сотталушының пайдасына түсіндірілетінімен келісті (ҚР ҚПК 19-бабы). «Алдын ала сөз байласқан адамдар тобы» белгісі айыптаудан толығымен алынып тасталды.

Иемдену тек жеткізушіде қалды — жеткізілмеген тас үшін ақшаны сол алды. Залал одан өндірілді.
Филиал директорының әрекеттері қызметтік салғырттыққа қайта сараланды (ҚР ҚК 371-бабы 2-бөлігі).
Сенім білдіруші мен тағы үш қызметкер — алдын ала уәде берілмеген жасыруға (ҚР ҚК 432-бабы). Сот оларды материалдық жауапты тұлға емес деп таныды, бірақ жүкқұжаттарда тастың толық көлемін растау арқылы олар бөтен қылмыстың іздерін жасырды деп есептеді.

Нәтиже

Иемдену үшін 7–12 жылдың орнына — ҚР ҚК 432-бабы бойынша 2 жыл. Конституцияның 30 жылдығына орай рақымшылық бойынша мерзім үштен бірге қысқарып, 1 жыл 4 айға дейін төмендеді. Қамауда болған уақыт бір күн үшін бас бостандығынан айырудың екі күні есебімен есептелді, сондықтан жаза толық өтелген болып шықты. Бұлтартпау шарасы жойылып, сенім білдіруші үкім шыққан күні тікелей сот залында босатылды. 188,8 млн теңгелік талап одан өндірілмейді.

Бұл істен нені есте сақтау керек

Жүкқұжаттағы қол — әлі иемдену емес. Иемдену үшін соттау үшін мүліктің дәл осы адамға сеніп тапсырылғанын дәлелдеу керек. Материалдық жауапкершілік туралы құжат жоқ болса — иемдену де жоқ.
«Бір нысанда жұмыс істедік» деген «сөз байласып әрекет еттік» дегенді білдірмейді. Сөз байласу жеке дәлелденеді: хат алмасумен, қоңыраулармен, аударымдармен, куәлармен. Оларсыз топ белгісі түседі — онымен бірге ең ауыр саралау да.
Әріптестер арасындағы аударымдар — әлі ұрланғанды бөлісу емес. Тергеу қаржылық талдау жүргізбесе және ақшаның қайда кеткенін анықтамаса, пайдакүнемдік туралы тұжырым болжам күйінде қалады.
Дәйекті ұстаным бәріне пайдалы. Жауаптар жауап алудан жауап алуға өзгермесе және жоққа шығарылмаса, сот оларды үкімге негіз ете алады — бұл іс бойынша өтетіндердің бәрінің нәтижесіне әсер етеді.
Қайта саралау — бұл мерзім де, бостандық та. Бапты ауырдан жеңілірекке ауыстыру рақымшылықты қолдануға және қамауда болған уақытты есептеуге мүмкіндік берді.

Егер сізді иемденуде айыптаса

Адвокатсыз түсініктеме де, жауап та бермеңіз — сотқа дейінгі тексеру сатысында да. Кімнің не үшін жауап бергенін көрсететін құжаттарды жинаңыз: бұйрықтар, лауазымдық нұсқаулықтар, материалдық жауапкершілік туралы шарттар, қызметтік хат алмасу. Мәнін түсінбейтін құжаттарға қол қоймаңыз.

Сіздің жағдайыңыздағы мүмкіндіктерді талдау — экономикалық қылмыстар бойынша қорғау, немесе қоңырау шалыңыз: +7 707 995 03 08, тәулік бойы.

Кейс анонимді түрде жарияланады: есімсіз және орынсыз — тек мәні мен нәтижесі.