+7 707 995 03 08 (WA)
ҚР ҚК 188-бабы — ұрлық: құрамы, жазасы және қорғау
Заң нені ұрлық деп санайды
188-баптың бірінші бөлігі ұрлықты қысқа анықтайды: бөтен мүлікті жасырын ұрлау.
Бәрі «жасырын» деген сөзге тіреледі. Мүлік меншік иесіне және айналасындағыларға байқалмай алынса — бұл ұрлық. Ашық түрде, не болып жатқанын түсінетін адамдардың көз алдында алынса — бұл тонау (191-бап). Өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не сондай күш қолданамын деп қорқытумен алынса — қарақшылық (192-бап), ал ол мүлдем басқа мерзімдер.
Тәсіл қабылдау бойынша тексеріледі: шын мәнінде біреу көрді ме дегеннен гөрі, адамның өзі байқалмай әрекет етіп жатырмын деп есептеді ме дегені маңызды. Ол жасырын әрекет етіп жатырмын деп сенімді болса, ал оны камера түсіріп тұрса — бұл бәрібір ұрлық.
Екінші маңызды тұс — қылмыс қашан аяқталған деп есептеледі. Мүлікті қолға алған сәтте емес, оны иеліктен шығаруға нақты мүмкіндік пайда болғанда. Адам күзетілетін аумақтан шықпағанша, әңгіме оқталу туралы болуы мүмкін, ал оқталғаны үшін жаза жеңілірек.
Қылмыстық жауаптылық қандай сомадан басталады
Кез келген ұрлау 188-бап емес. ҚК-нің 187-бабы «Ұсақ ұрлық» бар: елеусіз мөлшердегі ұрлық. Елеусіз мөлшер ҚК-нің 3-бабында айқындалған — жеке тұлғаға тиесілі мүліктің құны 2 АЕК-тен аспаса, ұйымға тиесілі мүлік 10 АЕК-тен аспаса.
2026 жылы АЕК 4 325 ₸ құрайды. Демек шек мынадай: адамда — 8 650 ₸ дейін, дүкенде немесе компанияда — 43 250 ₸ дейін. Одан төмені — ұсақ ұрлық, яғни 80 АЕК-ке дейінгі айыппұлы, қоғамдық жұмыстары немесе 20 тәулікке дейінгі қамағы бар қылмыстық теріс қылық. Одан жоғарысы — сотталғандығы бар 188-бап.
Әрі қарай өсу ретімен: ұрлық үшін ірі мөлшер — 500 АЕК-тен жоғары (2 162 500 ₸), аса ірі мөлшер — 2 000 АЕК-тен жоғары (8 650 000 ₸). Бұл шектер істі 3 және 4-бөлікке, яғни ауыр қылмыстар санатына көшіреді.
188-баптың бөліктері бойынша жаза
| Бөлік | Не сараланады | Жаза | Санаты |
|---|---|---|---|
| 1-бөлік | Негізгі құрам — жасырын ұрлау | Бір мың АЕК-ке дейін айыппұл (4 325 000 ₸ дейін), сол мөлшерде түзеу жұмыстары, сегіз жүз сағатқа дейін қоғамдық жұмыстар, үш жылға дейін бас бостандығын шектеу не сол мерзімге бас бостандығынан айыру — мүлкі тәркіленіп немесе онсыз | Ауырлығы орташа |
| 2-бөлік | Адамдар тобы алдын ала сөз байласып; ақпараттық жүйеге заңсыз қол жеткізу не телекоммуникация желілерімен берілетін ақпаратты өзгерту арқылы | Үш мың АЕК-ке дейін айыппұл (12 975 000 ₸ дейін), сол мөлшерде түзеу жұмыстары, бір мың екі жүз сағатқа дейін қоғамдық жұмыстар, бес жылға дейін бас бостандығын шектеу не сол мерзімге бас бостандығынан айыру — мүлкі тәркіленіп | Ауырлығы орташа |
| 3-бөлік | Ірі мөлшерде; бірнеше рет; тұрғын, қызметтік не өндірістік үй-жайға, қоймаға немесе көлік құралына заңсыз кіріп | Екі жылдан жеті жылға дейін бас бостандығын шектеу не сол мерзімге бас бостандығынан айыру — мүлкі тәркіленіп | Ауыр |
| 4-бөлік | Қылмыстық топ жасаса; мұнай-газ құбырынан; аса ірі мөлшерде | Бес жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айыру, мүлкі тәркіленіп | Ауыр |
Істі қашан тоқтатуға немесе қайта саралауға болады
Жәбірленушімен татуласу. 188-баптың 1 және 2-бөліктері — ауырлығы орташа қылмыстар. ҚК 68-бабының 1-бөлігі бойынша онша ауыр емес немесе ауырлығы орташа, адам өлімімен байланысты емес қылмыс жасаған адам жәбірленушімен татуласып, зиянды өтесе, қылмыстық жауаптылықтан босатылуға тиіс. Бұл соттың құқығы емес, міндеті. Татуласу медиация тәртібімен де мүмкін.
3 және 4-бөліктер — ауыр қылмыстар, оларға жалпы ереже қолданылмайды. Бірақ ұрлық адам өлімімен немесе денсаулыққа ауыр зиян келтірумен байланысты емес, сондықтан мұнда 68-баптың 2-бөлігі жұмыс істейді: кәмелетке толмағандар, жүкті әйелдер, жас баласы бар әйелдер, жас баланы жалғыз тәрбиелеп отырған еркектер, 58 жастан асқан әйелдер мен 63 жастан асқан еркектер алғаш рет ауыр қылмыс жасаса, татуласып, зиянды өтеген жағдайда босатылуы мүмкін.
Үй-жайға кіру. Ең жиі кездесетін саралаушы белгі — 3-бөліктің 3) тармағы: тұрғын, қызметтік не өндірістік үй-жайға, қоймаға немесе көлік құралына заңсыз кіру. Ол жазаны 2–7 жылға дейін көтереді, сондықтан бірінші кезекте тексеріледі: кіру заңсыз болды ма және ол жалпы болды ма. Егер адам ішінде заңды негізде болса — жұмыс істеп жүрсе, қонаққа келсе, келушілерге ашық залға кірсе — бұл белгі жоқ. Ұрлау қасақаналығы кірер алдында емес, ішінде пайда болса — ол да жоқ.
Жасырын ба, ашық па. 188-бап пен 191-бап (тонау) арасындағы шек көп нәрсені шешеді: тонау бойынша санкциялар қатаңырақ. Мұнда куәгерлердің айғақтары, камера жазбалары және адамның өзі жағдайды қалай бағалағаны маңызды.
Ұрланғанның бағасы. Залал сомасы баптың бөлігін де, қылмыстық жауаптылықтың өзін де айқындайды. Сатып алу бағасы емес, жәбірленуші атаған сома емес, ұрлау кезіндегі нарықтық құн алынады. Тауартану сараптамасы, чектер, ұқсас заттардың сату туралы хабарландырулары — осының бәрі істі 3-бөліктен 1 не 2-бөлікке, тіпті 187-бапқа ауыстыруы мүмкін.
Бірнеше реттілік. 3-бөліктің 2) тармағындағы белгі тексеруді талап етеді: эпизодтар кейде жасанды түрде бөлшектеніп, бір жалғаспалы ұрлау бірнеше ұрлыққа айналдырылады.
Тәжірибеден
Адвокат Айдар Советбековтің клиенттерінің пікірлерінде ұрлық айыбы бойынша нәтижесі бар бірнеше іс кездеседі: сенім білдірушілер кінәсіздіктің дәлелденгені және ақтау шешімдері туралы жазады (2025 жыл), ал бір жағдайда — қылмыстық жазадан құтылуға қол жеткені туралы (2025 жылғы желтоқсан).
Дәл қазір не істеу керек
- Адвокатқа дейін түсініктеме бермеу. Түсініктемелер іс қозғалғанға дейін алынады, көбіне солар айыптаудың негізіне айналады.
- Бос немесе оқылмаған бланкілерге қол қоймау. Бұл қарау хаттамасына да, түсініктемеге де, ерікті түрде беруге де қатысты.
- Зат сізге қайдан келгенін тіркеу. Чек, сатушымен хат алмасу, хабарландыру, беру кезіндегі куәгерлер — ұрлық істерінде мүліктің шығу тегі туралы мәселе көп нәрсені шешеді.
- Бағаны тексеру. Егер залал сомасы асыра көрсетілсе, бұл баптың бөлігіне және істің жалпы қылмыстық болатын-болмайтынына тікелей әсер етеді.
- Мүлікті адвокатсыз «тыныштап» қайтармау. Қайтару — күшті дәлел, бірақ оны заңды түрде ресімдеу керек, әйтпесе ол кінәні мойындау дәлеліне айналады.
- Қайда болғаныңызды растайтынның бәрін сақтау. Геолокация, транзакциялар, жолдағы камера жазбалары, хабарламалар — алиби ұсақ-түйектен жиналады және тез жоғалады.
Ұрлық ісі бойынша көмек керек пе
Адвокат Айдар Советбеков Астанада және бүкіл Қазақстанда ұрлық, тонау, қарақшылық және қорқытып алу істері бойынша қорғайды — тергеуге дейінгі тексеруден апелляцияға дейін, оның ішінде қашықтан.
Иемдену істері бойынша қорғау · Адвокат консультациясы
Мұны да оқыңыз: ҚР ҚК 190-бабы — алаяқтық · Ұсталған кезде не істеу керек · Тергеу сатысындағы қорғау
FAQ
188-баптың 1-бөлігі бойынша — 16 жастан. 2, 3 және 4-бөліктер бойынша — 14 жастан: олар ҚК 15-бабының 2-бөлігінде тікелей аталған.
1 және 2-бөліктер бойынша қайтару жәбірленушімен татуласумен бірге ҚК 68-бабының 1-бөлігі бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатуға негіз болады. 3 және 4-бөліктер бойынша автоматты түрде тоқтату жоқ, бірақ қайтару жауаптылықты жеңілдететін мән-жай ретінде ескеріледі және залал сомасы өзгерсе, саралауға әсер етеді.
Жасырындығымен. Ұрлық (188-бап) — байқалмай, тонау (191-бап) — ашық, не болып жатқанын түсінетін адамдардың көз алдында. Қарақшылық (192-бап) — өмірге немесе денсаулыққа қауіпті күш қолданумен не сондай күш қолданамын деп қорқытумен.
188-баптың 3-бөлігінің 3) тармағы: тұрғын үй-жайға заңсыз кіру. Жазасы — екі жылдан жеті жылға дейін бас бостандығын шектеу не одан айыру, мүлкі тәркіленіп.
Ұрланған зат адамға тиесілі болса — құны 2 АЕК-тен жоғары болғанда (2026 жылы 8 650 ₸), ұйымға тиесілі болса — 10 АЕК-тен жоғары болғанда (43 250 ₸). Бұл сомалардан төмені — ҚК 187-бабы бойынша ұсақ ұрлық.
