ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігі — аса ірі мөлшерде және қылмыстық топ жасаған алаяқтық

ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігін не саралайды

ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігі — бұл 1, 2 немесе 3-бөліктердегі алаяқтық, оған екі белгінің бірі қосылған: қылмыстық топ немесе аса ірі мөлшер. Кодексте бұл былай тұжырымдалған: «Осы баптың бірінші, екінші немесе үшінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, егер оларды: 1) қылмыстық топ жасаса; 2) аса ірі мөлшерде жасалса».

Сондықтан 4-бөлік бойынша интернет арқылы жасалған алаяқтық та, мемлекеттік сатып алу саласындағы алаяқтық та, алдын ала сөз байласқан адамдар тобының алдауы да өтуі мүмкін — сома аса ірі мөлшер шегінен асса немесе істе қылмыстық топ пайда болса жеткілікті. Тәсілдің өзі (алдау немесе сенімді теріс пайдалану) және жымқыру белгілері негізгі құрамдағыдай қалады: олардың талдауы — ҚР ҚК 190-бабы — алаяқтық мақаласында. Мұнда әңгіме дәл 4-бөлікті ерекшелейтін нәрсе туралы.

1) тармақ — қылмыстық топ. Бұл ұғым ҚР ҚК 3-бабының 24) тармағынан алынған және ол көрінгеннен әлдеқайда тар: ұйымдасқан топ, қылмыстық ұйым, қылмыстық қоғамдастық, олардың трансұлттық нысандары, террористік топ, экстремистік топ, банда, заңсыз әскерилендірілген құралым. Жай ғана келісіп алған екі адам бұл тізімге кірмейді.

2) тармақ — аса ірі мөлшер. 190-бап үшін бұл — айлық есептік көрсеткіштен төрт мың есе асатын мүліктің құны немесе залал мөлшері (ҚР ҚК 3-бабының 3) тармағы).

Пайдакүнемдік мақсат міндетті. Жоғарғы Сот оны алаяқтықтың міндетті белгісі деп атайды: бөтен мүлікті құқыққа қайшы әрі өтеусіз өз меншігіне немесе басқа адамдардың пайдасына айналдыруға ұмтылу, бұл ретте мүлікті жәбірленуші алдаудың немесе сенімді теріс пайдаланудың ықпалымен өз еркімен береді (ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 «Алаяқтық туралы істер бойынша сот практикасы туралы» нормативтік қаулысының 1-тармағы).

190-баптың 4-бөлігі бойынша жаза және қылмыс санаты

ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігі бойынша жымқырылған мүліктің үш еселенгеннен бес еселенгенге дейінгі мөлшерінде айыппұл не мүлкі тәркіленіп, бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру қаупі бар. Бұл — ауыр қылмыс.

Неліктен ауыр, аса ауыр емес. ҚР ҚК 11-бабы бойынша ауыр қылмыстар деп ең жоғары жазасы он екі жылдан аспайтын қасақана әрекеттер, аса ауыр қылмыстар деп он екі жылдан асатын жазасы барлар танылады. 190-баптың 4-бөлігінің жоғарғы шегі — он жыл. Салыстыру үшін: 194-баптың 4-бөлігі (қорқытып алушылық) он бес жыл шегімен — ол қазірдің өзінде аса ауыр қылмыс, салдары да қатаңырақ.

Аса ірі мөлшер теңгемен. Шегі — 4 000 АЕК. 2026 жылы АЕК 4 325 ₸-ге тең, демек 190-бап бойынша аса ірі мөлшер — 17 300 000 ₸-ден жоғары. Бірақ істе ағымдағы жылдың емес, әрекет жасалған жылдың АЕК-і қолданылады: жымқыру мөлшері АЕК-ке еселік қатынаста айқындалғандықтан, саралау кезінде құқық бұзушылық жасалған сәтте белгіленген көрсеткіш алынады (ҚР Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 8 «Жымқыру туралы істер бойынша сот практикасы туралы» нормативтік қаулысының 15-тармағы). Егер эпизодтар бірнеше жылға созылса, әрқайсысын бөлек қайта есептеген жөн.

ҚР ҚК 190-бабының нормалары 2026 жылғы 27 қазанда қолданыста болған редакция бойынша келтірілген; соңғы өзгерістер ҚР 2025 жылғы 16 шілдедегі № 210-VIII Заңымен енгізілген. Ресми мәтін — Әділет сайтында. 2017 жылғы 29.06 № 6 нормативтік қаулы 2022 жылғы 22 желтоқсандағы № 10 қаулы редакциясында қолданылады (Әділет), 2003 жылғы 11.07 № 8 нормативтік қаулы — 2023 жылғы 28 қыркүйектегі № 1 қаулы редакциясында (Әділет).

Қылмыстық топ пен алдын ала сөз байласқан адамдар тобы: айырмашылығы неде

Айырмашылық мынада: алдын ала сөз байласқан адамдар тобы — 190-баптың 2-бөлігінің белгісі (орташа ауырлықтағы қылмыс), ал қылмыстық топ — 4-бөліктің белгісі (ауыр қылмыс). Тергеу олардың бірлестігін қалай сипаттайтынына қарай, дәл сол адамдар мен дәл сол әрекеттер баптың әртүрлі бөліктеріне түсуі мүмкін.

Ұғымдар былай ажыратылады:

• Алдын ала сөз байласқан адамдар тобы — қатысушылар қылмыстық құқық бұзушылықты бірлесіп жасау туралы алдын ала келіскен (ҚР ҚК 31-бабының 2-бөлігі). Әрекет басталғанға дейін, тым болмаса бір эпизод бойынша келісім жеткілікті.
• Ұйымдасқан топ — бір немесе бірнеше қылмыстық құқық бұзушылық жасау мақсатында алдын ала біріккен екі немесе одан көп адамның тұрақты тобы (ҚР ҚК 3-бабының 36) тармағы). Негізгі сөз — «тұрақты»: топ бір мәміле үшін ғана емес, бірлестік ретінде өмір сүреді.
• Қылмыстық ұйым — қатысушылары ұйымдық, функционалдық және (немесе) аумақтық оқшауланған топтарға, яғни құрылымдық бөлімшелерге бөлінген ұйымдасқан топ (ҚР ҚК 3-бабының 25) тармағы).

190-баптың 4-бөлігінің 1) тармағы үшін Жоғарғы Сот осы анықтамаларға тікелей сілтейді: алаяқтықты қылмыстық топ жасаған деп саралағанда соттар ҚР ҚК 3-бабының 23), 24), 25), 33), 34), 35) және 36) тармақтарындағы түсіндірмелерді басшылыққа алады (2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 нормативтік қаулының 18-тармағы).

Топ белгісі неліктен тек баптың бөлігін ғана шешпейді. Одан бірден үш нәрсе тәуелді:

• ұйымдасқан топқа немесе қылмыстық ұйымға қатысу өздігінен жеке қылмыс болып табылады — ҚР ҚК 262-бабының 2-бөлігі (мүлкі тәркіленіп, бес жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айыру), ал мұндай топты құру немесе оған басшылық ету — 262-баптың 1-бөлігі (жеті жылдан он екі жылға дейін). Сондықтан мұндай істерде 190-баптың 4-бөлігі бойынша айыптау әдетте 262-баппен қатар жүреді;
• татуласуға байланысты жауаптылықтан босату қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыстарға қолданылмайды (ҚР ҚК 68-бабы 4-бөлігінің 7) тармағы);
• шартты түрде соттау қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыстарға қолданылмайды (ҚР ҚК 63-бабының 6-бөлігі).

Бизнес үшін жеке норма. ҚР ҚК 31-бабының 6-бөлігі заңды тұлға ретінде тіркелген ұйымның құрылтайшыларын, қатысушыларын, басшыларын, басқару органдарының мүшелерін және қызметкерлерін тек ұйымның ұйымдық-штаттық құрылымына және ұйымды басқару жөніндегі өкілеттіктерге немесе ұйымның кәсіпкерлік не өзге де экономикалық қызметіне байланысты қылмыс жасағанына қарап қылмыстық топ деп тануға тыйым салады. Ерекшелік — ұйым қылмыс жасау үшін әдейі құрылған жағдай. «Топ» деп кәдімгі компанияның ұжымы жарияланған істерде бұл — қорғанудың ең күшті нормаларының бірі.

Соманы қалай есептейді: эпизодтар, біртұтас ниет, топ

Алаяқтық ісіндегі соманы үш ереже бойынша есептейді: эпизодтар тек біртұтас ниет болғанда ғана қосылады, топта барлық қатысушы жымқырғанның бәрі алынады, ал құны құжаттармен немесе сараптамамен расталады. Бұл — 190-баптың 4-бөлігіндегі екінші тетік: есептеудегі қате істі 3-бөлікке (ірі мөлшер — 1 000 АЕК-тен жоғары, 2026 жылы 4 325 000 ₸-ден жоғары), ал сома аз болса одан да төмен бөлікке ауыстырады.

Эпизодтар тек біртұтас ниет болғанда ғана қосылады. Біртұтас ниетпен жасалған бірнеше эпизодтан тұратын бірыңғай созылмалы құқық бұзушылық та, жымқырылған мүліктің жалпы құны шектен асса, ірі немесе аса ірі мөлшердегі жымқыру ретінде сараланады. Ал бірнеше жымқыру жасалып, әр эпизод бойынша ниет дербес туындаған болса, құнды қосуға тікелей жол берілмейді (ҚР Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 8 нормативтік қаулысының 15-тармағы). Созылмалы алаяқтықты Жоғарғы Сот бірнеше рет жасалған алаяқтықтан былай ажыратады: созылмалы кезінде кінәлі бір көзден мүлікті бірнеше рет алып, біртұтас ниетті жүзеге асырады және алдын ала белгіленген мақсатқа жетеді (2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 нормативтік қаулының 25-тармағы).

Тәжірибеде бұл мынаны білдіреді: егер тергеу аса ірі мөлшер шығару үшін әртүрлі адамдармен жасалған он түрлі мәмілені қосса, ең алдымен ортақ ниет тексеріледі. Ол болмаса — әр эпизод өз сомасы бойынша бөлек сараланады.

Топта барлық қатысушы жымқырғанның бәрі есептеледі. Алдын ала сөз байласқан адамдар тобында немесе қылмыстық топ құрамында жасалған алаяқтықта ірі немесе аса ірі мөлшер туралы мәселені шешкенде сот барлық қатысушы жымқырған мүліктің жалпы құнын негізге алады (2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 нормативтік қаулының 24-тармағы). Бірақ бұл ереже адам қатысқан эпизодтарға ғана қолданылады: ҚР ҚК 31-бабының 5-бөлігі бойынша қылмыстық топқа қатысушы өзі дайындауға немесе жасауға қатысқан қылмыстар үшін жауап береді. Ол білмеген эпизод оның сомасына кірмеуге тиіс.

Сома құжаттармен расталуға тиіс. Мүліктің құны құқық бұзушылық жасалған сәтте қолданыста болған және тиісті құжаттармен расталған бөлшек сауда, нарықтық немесе комиссиялық бағалардан айқындалады; баға болмаған және жымқырылғанның мөлшері туралы дау туындаған кезде — сарапшының немесе маманның қорытындысы бойынша (№ 8 нормативтік қаулының 15-тармағы). Жәбірленушінің сома туралы арызы өздігінен оны дәлелдемейді.

Оқталу туралы маңызды ескертпе. Егер ниет мүлікті аса ірі мөлшерде иемденуге бағытталса, бірақ кінәліге байланысты емес мән-жайлар бойынша жүзеге аспаса, әрекет нақты қанша жымқырылғанына қарамастан аса ірі мөлшердегі жымқыруға оқталу ретінде сараланады (№ 8 нормативтік қаулының 15-тармағы). Яғни іс жүзіндегі шағын сома, үлкен сомаға ниет дәлелденсе, 4-бөліктен өздігінен шығармайды.

190-баптың 4-бөлігі бойынша мүлікті тәркілеу және мүлікке тыйым салу

Мүлікті тәркілеу ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігінің санкциясында тікелей көзделген, бірақ ол отбасының бүкіл мүлкін алып қоюды білдірмейді. ҚР ҚК 48-бабы бойынша тәркілеу — қылмыстық жолмен алынған не қылмыстық жолмен алынған қаражатқа сатып алынған мүлікті, сондай-ақ құқық бұзушылықты жасау құралы немесе қаражаты болған мүлікті мемлекет меншігіне мәжбүрлеп өтеусіз алу. Сотталған адамға немесе оның асырауындағы адамдарға қажетті мүлік қылмыстық-атқару заңнамасында көзделген тізбе бойынша тәркіленуге жатпайды (ҚР ҚК 48-бабының 5-бөлігі).

Үкімге дейін әлдеқайда ертерек мүлікке тыйым салынады — ҚР ҚПК 161-бабы бойынша бұл үкімнің азаматтық талап, басқа да мүліктік өндіріп алулар бөлігінде орындалуын немесе ықтимал тәркілеуді қамтамасыз ету үшін жасалады. Айыпталушының отбасы үшін мұнда төрт маңызды жайт бар:

• басқа адамдардағы мүлікке де тыйым салынуы мүмкін, егер оның күдіктінің немесе айыпталушының қылмыстық әрекеттері нәтижесінде алынғанына не құқық бұзушылықтың құралы немесе қаражаты ретінде пайдаланылғанына жеткілікті негіздер болса (ҚР ҚПК 161-бабының 8-бөлігі). Сондықтан туыстардың мүлкінің заңды шығу тегін бөлек дәлелдеуге тура келеді;
• бірнеше айыпталушыда тыйым салынуға жататын мүлік үлесін айқындағанда әрқайсысының қатысу дәрежесі ескеріледі — бірақ азаматтық талапты қамтамасыз ету үшін, қалғандарында мүлік болмаса, олардың біреуінің мүлкіне толық мөлшерде де тыйым салынуы мүмкін (ҚР ҚПК 161-бабының 6-бөлігі);
• қылмыстық топ жасаған қылмыстар туралы істер бойынша меншік иесіне өз мүлкіне билік етуге уақытша шектеу белгіленгені туралы хабарланбайды (ҚР ҚПК 161-бабының 1-бөлігі);
• егер мүлік күдікті немесе айыпталушы деп танылмаған адаммен ортақ меншікте болса, бұл — маңызды мән-жай және мүлікке тыйым салу мәселесін сот отырысында зерттеуге, ортақ меншік иесіне сотқа өз ұстанымын баяндауға мүмкіндік беруге негіз: ҚР ҚПК 161-бабын Конституциялық Сот 2025 жылғы 4 желтоқсандағы № 76-НҚ нормативтік қаулысында осылай түсіндірді.

ҚР ҚПК 67 және 161-баптарының нормалары 2026 жылғы 27 қазанда қолданыста болған редакция бойынша келтірілген; соңғы өзгерістер ҚР 2025 жылғы 16 шілдедегі № 210-VIII Заңымен енгізілген. Ресми мәтін — Әділет сайтында.

190-баптың 4-бөлігі бойынша ескіру мерзімі

ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігі бойынша ескіру мерзімі — қылмыс жасалған күннен бастап он жыл: бұл ауыр қылмыс, ал ауыр қылмыстар үшін ҚР ҚК 71-бабы 1-бөлігінің 4) тармағы он жылдық мерзім белгілейді. Мерзімдер құқық бұзушылық жасалған күннен бастап сот үкімі заңды күшіне енген сәтке дейін есептеледі (ҚР ҚК 71-бабының 2-бөлігі).

Адам тергеуден немесе соттан жалтарса, ескіру мерзімінің өтуі тоқтатыла тұрады және ол ұсталған немесе айыбын мойындап келген сәттен бастап қайта жалғасады; бірақ сонда да ауыр қылмыс жасалған уақыттан бері он бес жыл өтіп, ескіру үзілмеген болса, жауаптылыққа тартуға болмайды (ҚР ҚК 71-бабының 4-бөлігі). Егер адам мерзім өткенге дейін жаңа ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаса, ескіру үзіледі. Басқа санаттағы істер бойынша мерзімдер қалай есептелетіні — Қылмыстық істер бойынша ескіру мерзімі мақаласында.

Татуласу, шартты мерзім және 4-бөліктің сыбайлас жемқорлық нұсқасы

ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігі бойынша татуласу жалпы ереже бойынша жауаптылықтан босатпайды, ал шартты мерзімге заң жол береді — бірақ істе қылмыстық топ пен сыбайлас жемқорлық белгісі болмаған жағдайда ғана.

Татуласу. ҚР ҚК 68-бабының 1-бөлігі татуласу және келтірілген зиянды өтеу кезінде жауаптылықтан босатуды тек қылмыстық теріс қылықтар мен онша ауыр емес немесе орташа ауырлықтағы қылмыстар бойынша міндеттейді. 190-баптың 4-бөлігі — ауыр қылмыс, сондықтан бұл ережеге жатпайды.

Ерекшелік — ҚР ҚК 68-бабының 2-бөлігі. Кәмелетке толмағандар, жүкті әйелдер, жас баласы бар немесе оны тәрбиелеп отырған әйелдер, жас баланы жалғыз тәрбиелеп отырған ер адамдар, елу сегіз және одан жоғары жастағы әйелдер, алпыс үш және одан жоғары жастағы ер адамдар — адам өліміне немесе денсаулыққа ауыр зиян келтіруге байланысты емес ауыр қылмысты алғаш рет жасаса, татуласып, келтірілген зиянды өтесе, жауаптылықтан босатылуы мүмкін. 190-баптың 4-бөлігі үшін бұл мүмкіндік тек 2) тармақ — аса ірі мөлшер — бойынша және 68-баптың 4-бөлігіндегі тыйымдар болмаған жағдайда ғана ашық: ол қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыстарға (7) тармақ) және сыбайлас жемқорлық қылмыстарына (4) тармақ) қолданылмайды.

4-бөлік қашан сыбайлас жемқорлық қылмысына айналады. ҚР ҚК 3-бабының 29) тармағы бойынша сыбайлас жемқорлық қылмыстарына 190-баптың 3-бөлігінің 2) тармағы бойынша алаяқтық және 3-бөліктің 2) тармағындағы белгілер болған кездегі 4-бөлік бойынша алаяқтық жатқызылған, яғни қылмысты мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам, оған теңестірілген адам, лауазымды адам немесе жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам қызмет бабын пайдаланып жасаған кез. Салдары: татуласу мүмкін емес, шартты түрде соттау қолданылмайды, лауазымдарды атқару құқығынан айыру өмір бойына тағайындалады. Мұндай істер үшін — сыбайлас жемқорлық қылмыстары бойынша қорғау.

Шартты мерзім. ҚР ҚК 63-бабының 6-бөлігі қылмыстардың қайталануы мен қауіпті қайталануы кезінде, аса ауыр, сыбайлас жемқорлық, террористік, экстремистік қылмыс, азаптау, қылмыстық топ құрамында жасалған қылмыс және кәмелетке толмағандардың жыныстық қол сұғылмаушылығына қарсы қылмыс үшін соттағанда шартты түрде соттауды қолданбайды. Ауыр қылмыстар бұл тізімде өздігінен жоқ. Демек 190-баптың 4-бөлігі бойынша аса ірі мөлшерде — қылмыстық топсыз және сыбайлас жемқорлық белгісінсіз — шартты мерзімге заң жол береді, ал сот қылмыстың сипатын, тұлғаны, істегі рөлді, жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларды бағалайды.

Төменгі шектен төмен жаза. ҚР ҚК 55-бабының 4-бөлігі әрекеттің мақсаттары мен себептеріне, кінәлінің рөліне, оның қылмыс жасау кезіндегі немесе одан кейінгі мінез-құлқына байланысты ерекше мән-жайлар болғанда, сондай-ақ топтық құқық бұзушылыққа қатысушы топ жасаған әрекеттерді ашуға белсенді жәрдемдескенде бес жылдан төмен жаза не неғұрлым жеңіл жаза түрін тағайындауға мүмкіндік береді. Мүліктік залалды ерікті түрде өтеу және зиянды жою — жазаны жеңілдететін мән-жай (ҚР ҚК 53-бабы 1-бөлігінің 6) тармағы).

190-баптың 4-бөлігі бойынша қорғану желілері

ҚР ҚК 190-бабының 4-бөлігі бойынша қорғану әдетте төрт бағытқа құрылады: сома, топ белгісі, қатынастардың азаматтық-құқықтық сипаты және айыптаудың нақтылануы.

1. Соманы даулау — 3-бөлікке немесе 2-бөлікке өту. Сома неден құралғаны тексеріледі: ол құжаттармен расталған ба, оған пайыздар, тұрақсыздық айыбы немесе алынбай қалған пайда қосылмаған ба, әрекет жасалған жылдың АЕК-і қолданылған ба, эпизодтар біртұтас ниетсіз біріктірілмеген бе. Егер аса ірі мөлшер жойылса және қылмыстық топ болмаса, 3-бөлік (ірі мөлшер болғанда) немесе 1–2-бөліктер қалады. Салдарының айырмашылығы:

2. Қылмыстық топты даулау. Айыптау топтың тұрақтылығын және қатысушылардың бір немесе бірнеше операцияны бірге өткізгені емес, қылмыс жасау үшін алдын ала біріккенін дәлелдеуге тиіс. Тұрақтылық болмаса, алдын ала сөз байласқан адамдар тобы қалады — бұл 2-бөліктің белгісі, ал сома аса ірі болса, іс бәрібір 4-бөліктің 2) тармағы бойынша жүреді, бірақ дәл қылмыстық топпен байланысты татуласу мен шартты мерзімге тыйымдарсыз. Компания қызметкерлері үшін ҚР ҚК 31-бабының 6-бөлігі жұмыс істейді, ал қосалқы рөлдегі қатысушы үшін — оның шын мәнінде қатысқан эпизодтарының шеңбері (ҚР ҚК 31-бабының 5-бөлігі).

3. Қатынастардың азаматтық-құқықтық сипатын көрсету. Жоғарғы Сот алаяқтық пен азаматтық-құқықтық қатынастарды ниеттің туындау сәті бойынша ажыратады: алаяқтықта жымқыруға бағытталған ниет шарт жасалғанға дейін және (немесе) жасалған сәтте туындайды, ал алдау әрекеттері мүлікті беруден бұрын болуға тиіс (2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 нормативтік қаулының 10-тармағы). Ниет туралы мыналар куәландыруы мүмкін: міндеттемені орындауға нақты қаржылық және материалдық мүмкіндіктің, қажетті лицензияның әу бастан болмауы, жалған құрылтай құжаттары немесе кепілдік хаттар, берешек пен кепіл туралы ақпаратты жасыру, орындалмайтыны белгілі шарттар жасау (11-тармақ). Ал шарт тараптардың міндеттемелерді орындауға өзара ниетімен жасалған болса, алаяқтық құрамы жоқ. Сондықтан қорғану нақты қызметті көрсететін құжаттарға құрылады: ресурстар, орындау, ішінара қайтарымдар, мерзімнің бұзылуы туралы хат алмасу.

4. Айыптаудың нақтылануын тексеру. Жоғарғы Сот айыптау актісінде және сот үкімінде құқық бұзушылық оқиғасын сипаттағанда алаяқтық жасалған тәсілдің нақтылануын талап етеді (2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 нормативтік қаулының 1-тармағы). «Алдау және сенімді теріс пайдалану» деген сөздер нақты не жалған болғанын сипаттамай араластырылған айыптау осал.

190-бап бойынша жауаптылық қай жастан басталады

ҚР ҚК 190-бабы бойынша жауаптылық 16 жастан басталады — ҚР ҚК 15-бабы 1-бөлігінің жалпы ережесі бойынша. Алаяқтық 14 жастан жауап берілетін 15-баптың 2-бөлігіндегі тізбеге кірмейді, ал тонау (192-бап) мен ұрлықтың, қарақшылықтың және қорқытып алушылықтың сараланған құрамдары (188, 191 және 194-баптардың екінші, үшінші және төртінші бөліктері) бұл тізбеде бар. Ауыр қылмысты алғаш рет жасаған кәмелетке толмағандар үшін ҚР ҚК 68-бабының 2-бөлігіндегі татуласу жөніндегі ерекшелік қолданылады, ал жауаптылықтан босатылғанда оларға тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралары қолданылады.

Тәжірибеден

190-баптың 4-бөлігі бойынша шартты мерзімге көп эпизодты топтық істе де қол жеткізуге болады. Сенім білдіруші осындай іс бойынша тағы бірнеше адаммен бірге өтті: айыптау нақты бас бостандығынан айыруды және тәркілеуді талап етті, отбасының мүлкіне тыйым салынған еді. Қорғау сенім білдірушінің эпизодтардағы қосалқы рөлін және отбасы мүлкінің заңды шығу тегін дәлелдеді. Нәтижесі — 5 жыл шартты түрде, қамаудан босату, тыйымдар алынды, тәркілеудің алды алынды. Толығырақ — «Топтық алаяқтық бойынша шартты мерзім» ісінде.

Екінші тән жағдай — адам топтық іске кездейсоқ түседі: өз криптовалютасын P2P арқылы сатады, ал оның ақысын алаяқтардың құрбаны аударады. Мұнда дау сома туралы емес, ниет болды ма және жәбірленушіні алдағандармен келісім болды ма дегенге құрылады. Мұндай қудалауды сотқа дейінгі сатыда тоқтатуға қол жеткізіледі. Толығырақ — «Дроппер емес, криптовалюта сатушысы» ісінде.

Қазір не істеу керек

1. Нақты саралауды біліңіз. Күдікті деп тану және әрекетті саралау туралы қаулыда бөлік пен тармақ көрсетіледі: қылмыстық топ, аса ірі мөлшер немесе екі белгі де. Қалғанының бәрі — татуласудан шартты мерзімге дейін — соған байланысты.
2. Адвокатсыз түсініктеме мен жауап бермеңіз. Қорғаушының қатысуы қорғалу құқығы бар куә, күдікті немесе айыпталушы бұл туралы өтінішхат берсе, міндетті (ҚР ҚПК 67-бабы 1-бөлігінің 1) тармағы). Өзіне және жақындарына қарсы айғақ бермеу құқығы ҚР Конституциясының 19-бабының 2-тармағында бекітілген. Шақыру мен жауап алу қалай өтеді — Жауап алуға шақырды: куә ме, күдікті ме мақаласында.
3. Әр эпизод бойынша құжаттарды бөлек жинаңыз. Шарттар, төлем құжаттары, қолхаттар, хат алмасу — эпизодтар бойынша бөліп. Дәл эпизодтық талдау біртұтас ниет жоқ жерді және сіз қатыспаған эпизодтарды көрсетеді.
4. Отбасы мүлкіне құжаттар дайындаңыз. Сатып алу-сату шарттары, кірісті растау, кредиттер, мұра — мүліктің заңды шығу тегін көрсететіннің бәрі. Тыйым салу мәселесі шешілгенде олар бірден қажет болады, әсіресе ортақ меншік иесіне.
5. Істі басқа қатысушылармен талқыламаңыз. Қатысушылар арасындағы хат алмасу мен қоңыраулар — айыптау топтың «тұрақтылығын» дәлелдегенде ең алдымен сүйенетін нәрсе.
6. Адвокатсыз жәбірленушілерге ақша аудармаңыз. Залалды өтеу — жеңілдететін мән-жай, бірақ оны сіз даулап отырған соманы мойындауға айналмайтындай етіп ресімдеу керек.

Аса ірі мөлшердегі алаяқтық ісі бойынша көмек керек

190-баптың 4-бөлігі бойынша ең көп нәрсені тергеу сатысында істеуге болады: саралау сонда қаланады, ал сома, эпизодтар және топ белгісі туралы дауласу іс сотқа кетпей тұрып жеңілірек. Адвокат Айдар Советбеков алаяқтық туралы істер бойынша қорғайды — Астанада және бүкіл Қазақстан бойынша, сотқа дейінгі тексеруден бастап апелляцияға дейін, оның ішінде қашықтан да.

Алаяқтық істері бойынша қорғау → · Байланыс

Сондай-ақ оқыңыз: ҚР ҚК 190-бабы — алаяқтық · ҚР ҚК 189-бабы — иемдену және ысырап ету · Қылмыстық істер бойынша ескіру мерзімі · Экономикалық қылмыстар бойынша адвокат