Ауыр қылмыстар бойынша қорғау

Кісі өлтіру және денсаулыққа ауыр зиян келтіру істерінде мөлшер барынша жоғары: ҚР ҚК 99-бабының 2-бөлімі бойынша — 15 жылдан 20 жылға дейін немесе өмір бойы бас бостандығынан айыру. Іс сараптамаларға — сот-медициналық, трасологиялық, генетикалық — және тергеудің қасақаналық туралы нұсқасына негізделеді.

Қорғаудың басты айырықтары: қасақаналық дәл өмірден айыруға бағытталды ма (кісі өлтіру мен өлімге әкелген ауыр зиянның арасындағы шек), адам қажетті қорғаныс жағдайында әрекет етті ме және сараптама тұжырымдары тексеруге төтеп бере ме. Мұндай істерде айыптаудың әр тармағы егжей-тегжейіне дейін талдануға тиіс.

Жеке топ — жыныстық қол сұғылмаушылыққа қарсы қылмыстар, ең алдымен ҚР ҚК 120-бабы (зорлау) бойынша істер. Олар да ауыр қылмыстарға жатады, бірақ өзіндік қорғау тактикасын қажет етеді. Олардың ерекшелігі — айыптау көбіне жәбірленушінің арызы мен сараптамаларға негізделеді, сондықтан алғашқы сағаттарда бекітілген қорғау ұстанымы істің нәтижесін көп жағдайда айқындайды.

Заң бойынша не қауіп төндіреді

• Зорлау (120-бап): 1-бөлім бойынша 5 жылдан 8 жылға дейін; 2-бөлім бойынша (топ, өлтіремін деп қорқыту, аса қатыгездік) 9 жылдан 12 жылға дейін; 3-бөлім бойынша 12 жылдан 15 жылға дейін; 4-бөлім бойынша (жас балалар жәбірленуші, абайсызда өлімге әкелу) өмір бойына бас бостандығынан айыру. Жәбірленушімен татуласу жауаптылықтан босатпайды — бұл ауыр қылмыс, ал ҚР ҚК 68-бабы татуласуға тек онша ауыр емес және ауырлығы орташа қылмыстар бойынша жол береді.
• Кісі өлтіру (99-бап): 1-бөлім бойынша 8 жылдан 15 жылға дейін; 2-бөлім бойынша (екі және одан көп адам, ерекше қатыгездік, пайдакүнемдік ниет және басқа белгілер) 15 жылдан 20 жылға дейін не өмір бойы бас бостандығынан айыру; жас баланы өлтіру (3-бөлім) — өмір бойы бас бостандығынан айыру.
• Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру (106-бап): 1-бөлім бойынша 3 жылдан 8 жылға дейін; 2-бөлім бойынша 6 жылдан 10 жылға дейін; абайсызда өлімге әкелген не қылмыстық топ жасаған жағдайда — 8 жылдан 12 жылға дейін (3-бөлім).
• Сараланған бөлімдер бойынша мүлікті тәркілеу мүмкін.
• Қазақстанда өлім жазасы жойылған — ең жоғары жаза — өмір бойы бас бостандығынан айыру.

Қорғау стратегиялары

• 120-бап бойынша істер. Жауаптардың дәйектілігін, медициналық сараптамалардың мерзімі мен толықтығын, хат алмасуды, куәгерлерді және тұрған жері туралы деректерді тексеремін; жала жабу нұсқасы сөзбен емес, құжатпен дәлелденеді.
• Қасақаналықты ажырату. Кісі өлтіру ме әлде абайсызда өлімге әкелген ауыр зиян ба — айырмашылық қасақаналықтың бағыттылығымен айқындалады және әрекеттердің сипатымен, қарумен, жарақаттардың орналасуымен дәлелденеді.
• Қажетті қорғаныс. Өзін және басқаларды қорғау кезінде шабуылдаушыға келтірілген зиян, оның шегінен шықпаса, қылмыс болып табылмайды — шабуылдың нақтылығы туралы дәлелдемелерді құрастырамын.
• Сараптамаларға шабуыл. Қайталама және комиссиялық сараптамалар, тәуелсіз мамандардың рецензиялары: өлім себебі мен жарақат механизмі туралы тұжырымдар жиі тексеруге төтеп бермейді.
• Айғақтардың жарамдылығы. Қарау, алу, генетикалық үлгілер, тану жүргізу — дәлелдемелердің әр тасымалдаушысы процестік бұзушылықтарға тексеріледі.

Осы бағыт бойынша тәжірибеден істер: топтық кісі өлтіру айыбынан құтылу, ҚР ҚК 99-бабы · ауыр дене жарақатынан абайсыздыққа дейін қайта саралау, ҚР ҚК 106-бабы · ҚР ҚК 106-бабы бойынша апелляция: 6 жылдан сот залында босатуға дейін.

Бапқа талдау: ҚР ҚК 99-бабы — кісі өлтіру: бөліктері, жаза және қорғану · ҚР ҚК 106-бабы — денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру · ҚР ҚК-нің 120-бабы — зорлау.